ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ‘ਚ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ `ਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 16 ਅਪ੍ਰੈਲ (ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖੁਰਮਣੀਆਂ) – ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਚੇਅਰ ਵਲੋਂ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ 105 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ “ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਬੇਦਕਰ ਚੇਅਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਪ੍ਰੋ. ਹਰੀਸ਼ ਕੇ. ਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿ ਪ੍ਰੋ. ਅਮਨਦੀਪ ਬੱਲ ਅਤੇ ਡਾ. ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ `ਰੀ-ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਮਾਰਟੀਅਰਜ਼ ਆਫ਼ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ` ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।100 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਭੇਤ ਸੁਲਝਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।ਜੂਨ ਤੱਕ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1919 ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ 1922 ਦੀਆਂ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਤੋਂ 55 ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 101 ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 57 ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਇਹ 381 ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧ ਸੂਚੀਆਂ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਮਾਰੇ ਗਏ 34 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰਮਿਸਤ ਦੱਤਾ ਗੁਪਤਾ ਵੱਲੋਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਜਰਨਲਜ਼ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੈ।ਜਨਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਤਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਯਾਦਾਂ `ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਾਂਡ ਨਾਲ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ `ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਪ੍ਰੋ. ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਪਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ 1857 ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।ਇਹ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਏਕਤਾ ਦਾ ਡਰ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੌਮੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਸੀ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਹਰੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ, ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੇ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।