ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਜਿਥੇ ਇਨਸਾਨ ਨਫਰਤ ਦੇ ਬੀਜ਼ ਬੋ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿਥੇ ਹਰ ਰੋਜ ਬੱਚੀਆਂ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿੱਥੇ ਨਸ਼ਾ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਖੋਹ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿੱਥੇ ਸਿਆਸਤ ਲਈ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਖੂਨ  ਚੋ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤ ਦਾ ਪੇਟ `ਚ ਕਤਲ ਹੋ …

ਸਾਡਾ ਆਲਮ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੀ ਅੱਖ ਦਾ ਤਾਰਾ। ਦਾਦਕੇ ਖੂਬ ਨੇ ਲਾਡ ਲਡਾਉਂਦੇ, ਉਂਗਲੀ ਫੜ ਤੁਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ। ਚਾਚੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਕਈ ਖਿਡਾਉਣੇ, ਕਾਰਾਂ, ਜੀਪਾਂ ਤੇ ਭਾਲੂ ਮਨਭਾਉਣੇ। `ਮਰਕਸ` ਆਲਮ ਜਦ ਆਖ ਬੁਲਾਵੇ, ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਉਹ ਦੌੜਿਆ ਆਵੇ।           ਮਰਕਸ ਪਾਲ ਗੁਮਟਾਲਾ ਮੋ – 98720 70182

ਝਾਂਜਰਾਂ ਦੇ ਬੋਰ ਮੇਰੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਵੇ ਸੱਜਣਾ ਚੁਗ-ਚੁਗ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਵਾਂ।          ਗੁੰਗੀ-ਬੋਲੀ ਹੋ ਗਈ ਮੇਰੀ ਝਾਂਜਰ ਪਿਆਰੀ ਅੱਡੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਛਣਕਾਵਾਂ। ਅੱਥਰੀ ਜਵਾਨੀ ਮੇਰੀ ਨਾਗ ਬਣ ਛੂਕਦੀ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ।          ਕੁੜੀਆਂ `ਚ ਮੇਰੀ ਸਰਦਾਰੀ ਚੰਨ ਸੋਹਣਿਆਂ ਮੈਂ ਨੱਚ-ਨੱਚ ਧਰਤ ਹਿਲਾਵਾਂ।             ਸਬਰਾਂ ਦੀ ਭੱਠੀ ਮੈਨੂੰ ਝੋਕਿਆ ਤੂੰ ਹਾਣੀਆਂ ਵੇ ਕਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾਲ …

ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧੋਖ਼ਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੋਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਸਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰੇਆਮ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਧੋਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰੂੜੀਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕੁੱਝ ਸੌਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜੰਮਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕੁੰਡਲੀ, ਮਾਂ ਕੋਈ ਕਾਲਾ, ਪੀਲਾ ਨਗ ਜੜਾ ਪਾ ਲਵੇ ਵਿੱਚ …

      `ਰੱਖਾ ਸਿਹਾਂ, ਉਸ ਦਿਨ ਜਿਹੜਾ ਲੰਬੜਦਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ, ਬੰਤੇ  ਹਲਵਾਈ  ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲੱਤ ਤੋਂ ਅਪਾਹਜ ਏ, ਦੀ ਰੀਸ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਨਾ, ਉਸ  ਦਾ ਕੱਲ੍ਹ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਲੱਤ ਤੋਂ ਤਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਕਾਰਾ  ਹੋ ਗਿਆ,` ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੇ ਰੱਖੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।          `ਬਿਸ਼ਨ ਸਿਹਾਂ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਏ, ਜੈਸੀ  ਕਰਨੀ  ਵੈਸੀ ਭਰਨੀ, …

            ਹਰਨੇਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਦੋਵੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਗਏ।ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਬੜਾ ਚਾਅ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਸਾਰੀ ਹਵੇਲੀ ਸੁੰਨੀ ਜਿਹੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ।ਏਨੇ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਜੈਲਾ ਆਣ ਟਪਕਿਆ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।ਹਰਨੇਕ ਦਾ ਮਨ ਭਰ ਆਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ‘ਯਾਰ ਅੱਜ ਤਾਂ ਇੰਝ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੈ ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਗਵਾਚ ਗਈ ਹੋਵੇ।’ ਜੈਲਾ ਬੋਲਿਆ, …

ਕਈ ਬੱਚੇ ਕਹਿਣ ਅਸੀਂ ਨਾਨਕੇ ਸੀ ਗਏ। ਕੋਈ ਕਹੇ ਮਾਮੀ-ਮਾਸੀ ਕੋਲ ਜਾ ਰਹੇ। ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਆ ਗਈਆਂ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀਆਂ, ਛੁੱਟੀਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਦੂਰੀਆਂ। ਘਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ, ਬਣੀ ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਭਾਰ, ਮਾਂਜਦੀ ਮੈਂ ਭਾਂਡੇ ਰੋਈ ਜਾਵਾਂ-ਜਾਰੋ-ਜਾਰ। ਵਿੱਚੋ-ਵਿੱਚ ਮਾਲਕਣ ਵੱਟੇ ਮੈਨੂੰ ਘੂਰੀਆਂ। ਛੁੱਟੀਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ……………… ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਬੜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਚਾਅ ਸੀ, ਮੰਮੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ  ਕੰਮ …

           ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੂਰੇ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ `ਸੇਵਾ ਦਲ` ਦੀ ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਐਮ.ਐਲ.ਏ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਟਿਕਟ ਮਿਲਣਾਂ ਤੈਅ ਸੀ, ਪਰ ਐਨ ਆਖਰੀ ਮੌਕੇ `ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਰਟੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ …

(ਪਾਕਿਸਤਾਨ `ਚ) ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮੀਨ (ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ): ਲਾ ਇਲਾ ਇਲ ਇਲ ਲਾ।ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੂ ਅਕਬਰ! ਹੇ ਅੱਲ੍ਹਾ! ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਖ਼ੈਰ ਦੁਆ ਰਏ!ਏਸ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਓਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਬਣੀ ਰਏ!ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਬੀਜ਼ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ!ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਓਨਾ ਦਾ, ਓਹ ਪੰਜਾਬ ਸਾਡਾ ਹੋਏ! ਹੇ ਖ਼ੁਦਾ!ਤੇਰੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ‘ਚ ਸਦਾ ਸਿੱਜ਼ਦਾ ਕਰਦਾ ਰਊਂ! ਇਹ ਗੁਰ ਪੀਰ ਦਾ ਲਾਂਘਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਾਲਾ ਸਫ਼ਲ ਕਰੀਂ! ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਲਾਂਘਾ ਮੁਹੱਬਤ …

        ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਗਲਪਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ `ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।         ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੀ ਦਾਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਉਹਨੂੰ `ਸ਼ਾਲੀ` ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਅਕਸਰ ਉਹਨੂੰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਦੇ- “ਸ਼ਾਲੀ …