ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਰੱਖ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿਲ ਨਾ ਢਾਹ, ਤੁਰਦਾ ਜਾ ਤੂੰ, ਤੁਰਦਾ ਜਾ, ਪੈਰ ਪੁੱਟਦਿਆਂ ਘਟੇ ਫਾਸਲਾ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਚੱਲ ਸਫਰ ਮੁਕਾ, ਰਾਹ ਦੇ ਰੋੜੇ-ਕੰਡੇ ਚੰਗੇ, ਜਿਹੜੇ ਤੁਰਨਾ ਦੇਣ ਸਿਖਾ, ਰੁਕਿਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਬਰਾਬਰ, ਖੜੇ੍ਹ ਪਾਣੀ ਜਾਂਦੇ ਮੁਸ਼ਕਾ, ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਜੋ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੇ, ਮੌਤ ਵੀ ਖੜ੍ਹਦੀ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਹ, ਰਾਹਾਂ ਉਤੇ ਸਭ ਹੀ ਤੁਰਦੇ, ਤੂੰ ਤੁਰ ਰਸਤੇ ਨਵੇਂ ਬਣਾ, ਅੱਜ ਜੋ ਪੈਰੀਂ ਰੜਕਣ ਛਾਲੇ, …

ਇਕ ਪੱਖੇ ਦੀ ਪੌਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪੌਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੌਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਸੁਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਇੱਕ ਅੱਜ ਦੇ ਸੋਫਿਆਂ ਅਤੇ ਮੰਜੇ ਦੀ ਦੌਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਸਾਡੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ , ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ …

                 10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੰਦਨ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਇਥੋਪੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਫਲਾਇਟ ਰਾਤ ਦੇ 2.30 ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਊਥ ਅਫਰੀਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਮ 7.30 ਵਜੇ ਲੰਡਨ ਹੀਥਰੋ ਏਅਰਪੋਰਟ `ਤੇ ਲੈਂਡ ਹੋਈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਸਟਰ ਨਾਮਕ ਕਾਰਡ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਤੁਸੀ ਔਸਟਰ ਕਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੈਟਰੋ, ਬੱਸਾਂ …

ਜੱਗ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਡੂੰਘੇ ਤਲ ਤੱਕ ਲਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬਲਦਾ ਦੀਵਾ ਫੜ੍ਹਨੇ ਖ਼ਾਤਿਰ ਸੇਕਾ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਰਥਾਂ ਖ਼ਾਤਿਰ ਕੁੱਝ ਸੁਣਨਾ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ ਕੋਲ ਸਿਆਣੇ ਬਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਣਾ ਜੇਕਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਖਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਕਰਦੇ ਅੱਗੇ ਹਾਂਜੀ ਹਾਂਜੀ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ਼ਕ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ …

        ਝੋਨੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਾ ਰਹੇ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੇ ਡੰਗ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਸੁਣ ਕੇ ਲਾਗਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ।ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਬਚ ਗਈ ਤੀਜੇ-ਚੋਥੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲੋਂ ਛੁੱਟੀ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ।ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਬਰਸਾਰ ਲੈਣ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹੀ ਆਇਆ।          …

ਸ਼ੋਰ ਨਾ ਕਰੋ….. ਚੁੱਪ ਹੀ ਰਹੋ…. ਨਜ਼ਮ ਲਿਖ ਲੈਣਦੋ ਕੋਈ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਗ… ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਮੇਰਾ ਇਹੋ ਮੰਗ… ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ… ਭਰ ਦੇਣ ਦੋ ਇਹਨਾਂ `ਚ ਸੱਜਰੇ ਰੰਗ….। ਉਹ ਲੋਕੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫਾਲਤੂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ… ਮਨ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਏ ਲਾਇਆ … ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਇਆ…. ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਐਨਾ ਕੀਤਾ… ਕਦੇ ਸਮਝਿਆ ਨਾ …

                ਬੀਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਵਕਫ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਸਾਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ।ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ (14 ਅਪ੍ਰੈਲ) ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਬਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਜੈਅੰਤੀ (7 ਮਈ) ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਅਤਿਅੰਤ …

ਜਿਹੜੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਪੱਖ ਪੂਰਦਾ ਉਹ ਕਦੇ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਏ ਨੁਕਸਾਨ ਬਈ ਕਿਹੜੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਰਦੇ ਭੁੱਕੀ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੀ ਬੋਤਲ ਤੇ ਵੋਟਾਂ ਵੇਲੇ ਵਿੱਕਦਾ ਮੈ ਦੇਖਿਆ ਈਮਾਨ ਬਈ। ਜਿਹੜਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਰਦਾ ਹਿੰਮਤ ਹੈ ਵਿਰੋਧੀ ਮੂੰਹ ਉਹਦਾ ਲੈਂਦੇ ਨੱਪ ਜੀ। ਜਿੰਨਾ ਝੂਠ ਆਮ ਬੰਦਾ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ `ਚ ਬੋਲਦਾ …

ਮੈਂ ਧੀ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੰਮਣ ਲੱਗੇ ਸੋਚਣਗੇ ਵਿਆਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਗੇ ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹਵਸ ਨਾਲ ਨੋਚਣਗੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਿੰਜ਼ਰੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਗੇ ਦੇ ਕੇ ਹੱਕ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣਗੇ ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਨਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁੱਝ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਣਾਉਣਗੇ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਸਾਲ …

             ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਕਈ ਮਿੱਥਾਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗ ਗਾਉਣ `ਤੇ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।ਦੀਪਕ ਰਾਗ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਜਗ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਗਊਆਂ ਮੁਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।ਭਗਤ ਭਗਤਣੀਆਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੌਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁੰਨ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਸਨ।ਸ਼ਿਵਜੀ ਦਾ ਡੰਬਰੂ ਦੇ ਵੀ …