ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ

           ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗੇ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੇ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕਿਆਂ ਚ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਗਿਰਾਵਟ ਵੀ ਆਈ ਹੈ।ਘਰ ਦੇ ਦੁੱਧ ਘਿਓ ਲਵੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਪਰੇਆਂ ਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ …

           ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਤਦ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਡੀ ਰਵਾਇਤੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ …

ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਪਿਆਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੜੀ ਨਿਆਰੀ, ਇਹ ਬੋਲੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਿਖਾਈ, ਵਿਰਸੇ ’ਚੋਂ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈ, ਲਗਾਂ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ, ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ———– ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਜਾਪੇ ਖੰਡ ਮਿਸ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਵਾਂ ਬਲਹਾਰੀ, ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ———- ਬੇਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਜਾਵਾਂ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾ ਕਦੇ ਭੁਲਾਵਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸਰਦਾਰੀ, ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ———- ਫਰੀਦ, ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ …

ਲੋੜ ਹੈ ਹੁਣ ਮੁੜ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ। ਭੁੱਲੀ ਭਟਕੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣ ਦੀ।। ਲੀਹੋਂ ਲਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ , ਮੁੜ ਪੱਟੜੀ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ। ਲੋੜ ਹੈ ਮੁੜ ਬਾਬੇ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ…. ਖੜ੍ਹ ਗਏ ਹਰ ਮੋੜ `ਤੇ ਕੌਡੇ ਜਹੇ ਹੈਵਾਨ ਹੁਣ … ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੁੰਦੀ ਨਾ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁਣ…. ਆਪਣੀ ਨਾ-ਪਾਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਕਰ …

ਵੇ ਘੁਮਿਆਰਾ ਬਣਾ ਕੋਈ ਭਾਂਡਾ ਐਸਾ ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਸੱਜਣ ਰੱਬ ਦੀ ਛੋਹ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਵੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਪਾ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੀਜ਼ ਐਸਾ ਜਿਹੜਾ ਸੱਜਣ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਫ਼ਲ ਉਗਾਵੇ। ਵੇ ਮਦਾਰੀਆ ਦਿਖਾ ਕੋਈ ਤਮਾਸ਼ਾ ਐਸਾ ਜਿਹੜਾ ਸੱਜਣ ਰੱਬ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਵੇ। ਵੇ ਲਲਾਰੀਆ ਰੰਗ ਦੇ ਕੋਈ ਦੁਪੱਟਾ ਐਸਾ ਤਨ ਤੇ ਓੜਿਆਂ ਸੱਜਣ ਰੱਬ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਵੇ। ਵੇ ਤਰਖਾਣਾਂ ਬਣਾ …

              ਆ ਬਹਿ ਜਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੀਤਿਆ!ਏਨਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ ਨੇ ਖਹਿੜਾ ਨਈਂ ਛੱਡਿਆ।ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਮਲੂਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਰੋਕ ਕੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਖਲੋਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਗਜੀਤ ਨੂੰ ਕਹੇ।ਬੱਸ ਭਾਜੀ, ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀਂ ਤਾਂ ਸਿਖਾਈ ਏ ਸਾਨੂੰ, ਕਰੀਂ …

ਪੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀ, ਲਿਖ ਪੰਜਾਬੀ, ਬੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯਾਰ। ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੀਏ, ਆਪਾਂ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ। ਗੁਰੂਆਂ-ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਏਸੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ। ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ… ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦ- ਕਬੀਰ ਜੀ, ਰਚੇ ਨੇ ਕਈ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ `ਚ ਲੱਖਾਂ, ਏਹੋ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਡਾ …

          ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਕਸਰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਜੁਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ।ਲਗਭਗ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਇੱਕ ਭਰੂਣ ਦੀ ਅੱਜ ਤਸਵੀਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਚ ਦੇਖੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ।ਖੌਰੇ ਜਦ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇ ਉਦੋਂ ਜਿਊਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਘਰਦਿਆਂ ਕੱਢਿਆ ਤਾਂ …

       ਹੱਸਣ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਸਿਰਫ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ।ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਸਰੀਰ ਲਈ ਇੱਕ ਟਾਨਿਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਹੱਸਦਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਘਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।ਰੋਂਦੂ ਤਾਂ ਜੂਨ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ 15 ਮਾਸ-ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਹਰਕਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਡਾਕਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਦਾ ਖਾਣ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਣ …

           ਅੱਜ ਦੇ ਅਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਮੁੰਡੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਜਾਂ ਕਾਰ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਕਈ ਸੱਤਵੇਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਤੇ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸਕੂਟਰ ਪਿੱਛੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।ਹੋਇਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ 70ਵਿਆਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਨਿਮਾਣਾ ਸਕੂਟਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਠਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ …